Pomorska Teka Edukacyjna

DOKUMENT
FABUŁA

 

DOKUMENT

Polskie Miesiące: Grudzień ’70, Fundacje Centrum Solidarności; czas trwania: 7 min.

Jeden z odcinków filmu dokumentalnego  Polskie Miesiące. Film powstał na zlecenie Fundacji Centrum Solidarności jako element  prowadzonej przez nią w latach 2000–2007 wystawy „Drogi do Wolności”. W sposób syntetyczny opowiada  o  proteście robotników, którego bezpośrednią przyczyną  było  ogłoszenie na kilka dni przed świętami Bożego Narodzenia 1970 r. podwyżki cen na podstawowe artykuły spożywcze. Dokument skierowany jest przede wszystkim do uczniów klas licealnych. Opatrzony obrazami archiwalnymi skupia uwagę widza na chronologii wydarzeń, przedstawia fragmenty wystąpień przedstawicieli ówczesnej władzy PRL, wreszcie przybliża  tragiczne zdarzenia, jakie miały miejsce w Gdańsku i Gdyni.  Krótki,  7-minutowy materiał  stanowi doskonałą   pomoc dydaktyczną do  wykorzystania na zajęciach  lekcyjnych.

 

Urząd, reż. K. Kieślowski, 1966, czas trwania: 6’00”
Film dostępny w zbiorze „Filmoteka Szkolna”.

Cztery lata przed Grudniem 1970. W mikroświecie urzędu przyznającego renty, niczym w kropli wody, odbija się obraz polskiej rzeczywistości końca lat sześćdziesiątych. Ta filmowa metafora w precyzyjny sposób, głównie poprzez montaż, pokazuje społeczność zniewoloną, upokorzoną, utrzymywaną przez system w sytuacji petenta. Urząd to państwo, z przepisami, paragrafami, bezdusznymi paniami za okienkiem obywatel PRL to bezradny, niepewny, usiłujący coś załatwić kolejkowicz – przedmiot.

 

Na torach, reż. B. Kosiński, 1971, czas trwania: 9’30”
Zapis egzystencji ludzi ciężko pracujących przy układaniu torów kolejowych. Znużeni, o zniszczonych twarzach mężczyźni. Wśród nich zmęczone kobiety. Funkcjonują w niegodnych warunkach, śpią w wagonach ustawionych na bocznicach, tuż przy stanowiskach pracy, by natychmiast po przebudzeniu zacząć swój trud. Są niemal pozbawieni życia prywatnego. Wegetują, a nie żyją. Film uznawany za kontynuację „czarnej serii” dokumentu polskiego (z lat 50. i 60.), a równocześnie zapowiedź fabularnego nurtu Kina Moralnego Niepokoju. Sygnalizuje on, z czego zrodziły się nasze robotnicze bunty.

 

Korkociąg, reż. M. Piwowski, 1971; czas trwania: 10’00”
Plakat filmowy o alkoholizmie i jego ukrytych przyczynach. Wstrząsające materiały dokumentalne ze szpitala psychiatrycznego, pokazujące skutki rozpijania narodu, zderzają się gorzko, ironicznie, ze słowami przemówienia prominenta świętującego: „dla uczczenia 52. rocznicy wielkiej gałęzi przemysłu: przemysłu spirytusowego”. Ten plakat nie edukuje, ale demaskuje hipokryzję państwa, ilustruje, że władza nie robi nic, by ratować obywateli przed degeneracją. Podobny w wymowie film zrealizował M. Piwowski w 1983 r. Ma on równie znaczący jak „Korkociąg” tytuł – „Bulgot” i jest zapisem stanu ducha Polaków w schyłkowym okresie stanu wojennego.

Grudzień ’70. Pamięć poległych, pamięć żywych, reż. E. Górska, 2009, produkcja: Video Studio Gdańsk; czas trwania: 30’09”. Film zrealizowany przez Europejskie Centrum Solidarności, Video Studio Gdańsk, Miasto Gdynia , Muzeum Historii Polski w ramach programu PATRIOTYZM JUTRA. 
Wartością tego dokumentu jest to, że współtwórcami są ludzie młodzi, uczniowie gdyńskich liceów. Z przejęciem i autentycznym zaangażowaniem w historię Grudnia 1970 r. śledzą, odtwarzają przeszłość. Interesują ich przede
wszystkim rówieśnicy, którzy w ,,czarny czwartek” 17 grudnia zostali zabici przez przedstawicieli władzy PRL, gdy szli do szkoły, spieszyli do pracy. Narratorzy opowiadają o okolicznościach ich śmierci, sięgają po fotografie, pokazują archiwalne nagrania ulicznych zajść. Docierają do kilkorga lekarzy, którzy zaświadczają o ofiarach, przypominają boleśnie, jak ratowali postrzelonych i jak często było to daremne. Młodzi celowo i symbolicznie stoją pod pomnikami poległych z rąk władzy, jednocząc się z nimi w ten sposób. Udawadniają, że pamięć tamtej tragedii i hańby jest wciąż żywa, że kolejne pokolenia Polaków ją pamiętają.

 

Dni, które wstrząsnęły Polską – Grudzień 1970. Część  1 i 2, Instytut Pamięci Narodowej; czas trwania obu części: 44 min.

Film dokumentalny, który opowiada o proteście grudniowym 1970 r. Jest to unikalny materiał archiwalny, w dużej części przedstawia  protest stoczniowców  Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego w  Szczecinie oraz innych zakładów pracy tego miasta.  Zdecydowana większość materiałów pochodzi ze zbiorów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL  oraz prawdopodobnie szczecińskiego ośrodka TVP – materiałów zarekwirowanych przez  ówczesną Służbę Bezpieczeństwa, a odnalezionych przez IPN w latach 2005–2006.

FABUŁA

 

Człowiek z marmuru, reż A. Wajda, 1976, czas trwania: 153’00”
Film dostępny w zbiorze „Filmoteka Szkolna”.

Bohater filmu, Mateusz Birkut, stał się w naszej kulturze symbolem robotnika. Szlachetny człowiek, pracujący dla powojennej Polski i potem przez tę Polskę okrutnie oszukany, zniszczony, tylko za to, ze się zbuntował, bo zrozumiał fałsz świata, który budował. Historia i współczesność składają się na wizerunek trzydziestu powojennych lat (stalinowski totalitaryzm, Październik ‘56, Grudzień ’70). Zamykają go słowa bohaterki Agnieszki: „Jest 18 czerwca 1976”. A czerwiec tego roku to Radom i Ursus, to strajki. Pokazały one, iż Polacy osiągnęli pewien pułap świadomości, który musi dotychczasową władzę zniszczyć. Ten wybitny film rozpowszechniany był w ograniczonym zakresie, ale i tak odegrał ważną rolę w kształtowaniu naszej świadomości.

 

Czarny czwartek, reż. A. Krauze, 2010, czas trwania: 100’00”
Dzieło o fakturze niemal dokumentalnej. To rekonstrukcja historii (Czarny Czwartek – 17 grudnia 1970 w Gdyni), portrety władzy lokalnej i centralnej, a nawet… radzieckiej: „Towarzysze radzieccy nie mogli spać całą noc. Niepokoją się.”, ale też rekonstrukcja losów indywidualnych. Film opowiada historię poprzez losy rodziny Brunona Drywy, jednego z 18-tu zabitych w gdyńskiej masakrze. Pierwszego z listy na pomniku Grudnia ’70, najstarszego z ofiar – miał 34 lata. Pojawiają się też bohaterowie z tła. Wszyscy prawdziwi, zachowano ich nazwiska, grają ich aktorzy podobni w typie, mało opatrzeni ekranowo. Inaczej z „towarzyszami” – członków KC wręcz imitują aktorzy bardzo znani, bo chodziło o postaci odpowiedzialne za grudniową masakrę. Obraz wypełniają fotografie i ujęcia archiwalne, nagrania, autentyczna gdyńska przestrzeń. Wszystko to sprawia, że odbieramy go jako PRAWDĘ o tamtym czasie. Bolesną, dotkliwą.

Pomorska Teka Edukacyjna

creative

Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0 PL)
Więcej informacji tutaj.

Pomorska Teka Edukacyjna traktowana jest jako kompletny zbiór, przedziały czasowe (1939-1945; 1946-1969; 1970-1990) są zamkniętymi utworami i każde dodatkowe użycie poszczególnych elementów strony (np. zdjęć) wymaga odrębnej pisemnej zgody.

Znajdz-nas-na-facebooku