Pomorska Teka Edukacyjna

Ludzie

[kliknij nazwisko, aby przejść do biogramu]

Cymanowski Jan
Czapliński Bernard
Jankowski Kazimierz
Kowalski Kazimierz Józef
Mieszkowski Stanisław
Mohuczy Adam
Parzeniecki Piotr
Przybyszewski Zbigniew
Sołdek Stanisław
Staniewicz Jerzy
Węglarz Zbigniew

 


jan-cymanowskiJan Cymanowski (1888-1965)

Duchowny katolicki, infułat, wikariusz kapitulny diecezji gdańskiej, p.o. ordynariusza. Urodzony w Głupczynie k. Złotowa. Wychowany w polskiej rodzinie, w Wolnym Mieście Gdańsku do Polaków odnosił się z życzliwością, ale nie działał w żadnej z organizacji polonijnych. Ten brak zaangażowania, a także sympatyzowanie z kulturą niemiecką (czego dowodem miały być m.in. naleciałości niemieckie w używanym przez ks. Cymanowskiego języku polskim) zarzuciły mu po II wojnie światowej polskie władze administracyjne w Gdańsku, wnosząc o wydalenie go z miasta. W czerwcu 1946 r. ks. Cymanowski został przeniesiony do diecezji chełmińskiej. Do diecezji gdańskiej powrócił w 1948 r., obejmując parafię w gdańskiej dzielnicy Brętowo. W 1949 r., został proboszczem parafii św. Franciszka w Gdańsku – Emaus, a także konsultorem diecezjalnym i członkiem Rady Administracyjnej diecezji. Powołanie go na stanowisko wikariusza kapitulnego w 1951 r. miało związek z rządową decyzją o „likwidacji stanu tymczasowości w administracji kościelnej na Ziemiach Zachodnich i Północnych”. W okresie prześladowań Kościoła Katolickiego w Polsce (m.in. uwięzienie prymasa Wyszyńskiego), ks. Cymanowski stał na czele diecezji gdańskiej. Sytuację komplikował dodatkowo pobyt w więzieniu dawnego niemieckiego ordynariusza, biskupa Karola Marii Spletta. Zgodnie z decyzją Watykanu, ks. Cymanowski wykonywał obowiązki zwierzchnika diecezji w zastępstwie ks. Biskupa Edmunda Nowickiego. Do końca życia pozostał cenionym duszpasterzem, aktywnym w kontakcie z wiernymi, szczególnie za pośrednictwem konfesjonału.

 

bernard-czaplinskiBernard Czapliński (1908-1980)
Duchowny, biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy chełmiński w latach 1948–1973, biskup diecezjalny chełmiński w latach 1973–1980. Urodzony w Grabowie. W 1939 r. został aresztowany przez Gestapo. Więzień obozów koncentracyjnych m.in. Sachsenhausen i Dachau (od grudnia 1940 r. do kwietnia 1945 r.). W Dachau organizował Caritas obozowy. Po powrocie do Polski został administratorem parafii w Chojnicach, a następnie od 1947 r. był proboszczem i prepozytem bazyliki św. Janów w Toruniu. W 1948 r. został nominowany biskupem pomocniczym diecezji chełmińskiej, otrzymując jako diecezję tytularną Faustinopolis. Sakrę biskupią otrzymał 4 kwietnia 1948 r. Jako biskup pomocniczy był również wikariuszem generalnym diecezji chełmińskiej, przewodniczącym rady liturgicznej, egzaminatorem i sędzią prosynodalnym oraz wiceoficjałem sądu biskupiego w Pelplinie. Intensywnie rozpracowywany przez aparat bezpieczeństwa.

 

jankowski_kazimierz_d_burczyk_wsr_w_gdansku_aneksKazimierz Jankowski (1921-1975)
Sędzia stalinowski, generał brygady. Urodził się w Białymstoku. W 1938 r. skończył gimnazjum w Lublinie, a w 1939 r. dywizyjną szkołę podchorążych rezerwy w Zamościu. Brał udział w wojnie obronnej 1939 r. jako żołnierz 3 Dywizji Piechoty Legionów Armii „Prusy”. Do marca 1940 r. nie pracował, następnie został zatrudniony jako urzędnik w Izbie Przemysłowo-Handlowej. Pracował tam do lipca 1944 r. Dwa miesiące później wstąpił do Wojska Polskiego, od lipca 1945 r. służył w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) jako sekretarz sądu wojskowego. Od 1946 r. pracował w charakterze asesora Wojskowego Sądu Rejonowego w Gdańsku, a pod koniec grudnia 1946 r. przeniesiono go do Marynarki Wojennej w Gdyni. Od kwietnia 1951 r. był zastępcą dyrektora Wojskowego Sądu Rejonowego (WSR) w Gdańsku, rok później był już dyrektorem WSR w Koszalinie. Od 1954 r.był szefem Sądów 1 Korpusu Zmechanizowanego w Wałczu, a od 1956 r. szefem Sądów Marynarki Wojennej w Gdyni, zaś w sierpniu 1962 r. prezesem Izby Wojskowej Sądu Najwyższego w Warszawie. W grudniu 1971 r. został przeniesiony w stan spoczynku. Orzekał bez wykształcenia prawniczego. W latach 1950-1958 studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim i Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu. Podczas swojej pracy w Wojskowym Sądzie Rejonowym w Gdańsku i Koszalinie oraz Sądzie Marynarki Wojennej orzekał lub był w składzie orzekającym 26 kar śmierci, z których wykonano około połowę oraz orzeczono łączną karę więzienia na 293 lata i 4 miesiące.

 

kowalski-kazimierz-jozefKazimierz Józef Kowalski (1896-1972)
Duchowny rzymskokatolicki, biskup diecezjalny chełmiński. Podczas I wojny światowej został przymusowo wcielony do armii niemieckiej. Brał udział w Powstaniu Wielkopolskim w stopniu kapitana Wojska Polskiego. W 1922 r. przyjął święcenia kapłańskie. Studiował w Polsce i za granicą. W 1925 r. w Belgii w Wyższym Instytucie Filozoficznym w Lowanium doktoryzował się. Był profesorem w seminarium duchownym w Poznaniu i w Gnieźnie, a także profesorem Uniwersytetu Poznańskiego oraz duszpasterzem środowiska poznańskich intelektualistów. Od 1933 r. objął kierownictwo Katedry Filozofii Chrześcijańskiej II na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Podczas II wojny światowej z ciążącym na nim wyrokiem śmierci ukrywał się w diecezji przemyskiej, gdzie wykonywał pracę duszpasterską. W 1946 r. Papież Pius XII mianował go biskupem chełmińskim. W granicach diecezji znajdowały się powiaty leżące w obrębie ówczesnych województw: pomorskiego, gdańskiego i olsztyńskiego. Ksiądz biskup miał duży wpływ na odbudowę diecezji ze zniszczeń wojennych w trudnych dla Kościoła czasach komunizmu. Jesienią 1939 r. ponad połowa kapłanów diecezji zginęła w egzekucjach oraz w obozach koncentracyjnych. Z tego powodu nowy biskup za najważniejsze swoje zadanie uznał uzupełnienie kadr kapłańskich. W trudnej sytuacji powojennej ważną rolę w niesieniu pomocy cierpiącej ludności odegrała Caritas diecezji chełmińskiej, powołana do życia w 1945 r. Lata 1946-1949 przyniosły dotkliwe represje wobec Kościoła katolickiego i wobec samego księdza biskupa. Już w 1946 r. Urząd Bezpieczeństwa przeprowadził akcję w związku z jego wizytą duszpasterską w grudziądzkich parafiach, próbując utrudnić kontakty wizytującego biskupa z wiernymi. W latach 40. Biskup często krytycznie wypowiadał się na temat nowej sytuacji i polityki państwa wobec Kościoła. W 1947 r. mówił: „Idą czasy, w których obecnie czerwony faszyzm chce nam odebrać i wyrugować religię katolicką, ale te czerwone czasy miną, tak jak minęły brunatne czasy Hitlera i czarny faszyzm Mussoliniego”. W kazaniach nieustannie dawał dowody swojego zdecydowanego sprzeciwu wobec nasilających się od 1949 r. ataków na Kościół katolicki, który określano mianem „średniowiecznego przeżytku”. W tym okresie władze państwowe przeprowadziły szereg działań ograniczających prowadzenie przez niego pracy duszpasterskiej, w 1950 r. dokonały też zaboru kościelnej organizacji charytatywnej Caritas w całym kraju. Konferencja Episkopatu przygotowała specjalny komunikat potępiający likwidację Caritasu, który miał być odczytany we wszystkich kościołach 12 lutego 1950 r. W województwie gdańskim (na terenie diecezji chełmińskiej) według niepełnych danych (bez powiatu kościerskiego) na 115 kościołów list odczytano w 63. W diecezji gdańskiej 12 lutego 1950 r. listu nie przeczytał żaden z księży, a w tydzień później odważyło się na to jedynie dwóch. W diecezji gorzowskiej list przeczytano tylko w Wierzchucinie. W powiecie lęborskim w żadnym z 10 kościołów nie odczytano listu. W diecezji warmińskiej na 38 parafii list odczytano w 16. Ksiądz biskup należał do zwolenników odczytania komunikatu Episkopatu. Jego postawę i sytuację w kościołach powiatu opisywał Referat V bydgoskiego Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (tekst pochodzi ze sprawozdania): „W dniu 12 lutego 1950 r. były czytane listy pasterskie przez księży z ambon, które to godziły w posunięcia rządu w sprawie ‚Caritasu’, część księży pozytywnych listów tych nie czytała. Natomiast druga część księży, którzy są pozytywnie ustosunkowani do obecnej rzeczywistości, listy pasterskie czytała z powodu tego, że dostali specjalne polecenie od biskupa Kowalskiego, że który z księży nie przeczyta danego listu z Episkopatu, będzie suspendowany, to znaczy, że nie będzie mu wolno odprawiać w kościele i będzie zmuszony referendę złożyć”. Prokurator Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, który wdrożył postępowanie przeciwko biskupowi, zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci aresztu domowego oraz codzienne przesłuchania. Na łamach reżimowych gazet oskarżano biskupa o tolerowanie nadużyć w Caritasie, szykanowanie księży, którzy sprzyjali władzy, życie w przepychu, brak zainteresowania problemami mieszkańców diecezji oraz wygodne spędzenie okupacji w majątku Czartoryskich i sprzyjanie okupantowi hitlerowskiemu. W kolejnych latach nadal prowadzono na niego prasową nagonkę. W 1965 r. biskup uzyskał od papieża Pawła VI zgodę na koronację cudownej figury Matki Boskiej Sianowskiej.

 

mieszkowski-stanislawStanisław Mieszkowski (1903-1952)
Komandor Marynarki Wojennej. Urodził się w Piotrkowie, należał do harcerstwa. Gdy rozpoczęła się wojna polsko-bolszewicka, zgłosił się jako ochotnik do Wojska Polskiego. W 1927 r. Prezydent RP Ignacy Mościcki mianował go podporucznikiem. Pracę rozpoczął w dywizjonie ćwiczebnym w Gdyni, później został oficerem wachtowym okrętu szkolnego ORP Wilia. W 1933 r. rozpoczął służbę w dywizjonie kontrtorpedowców w Gdyni, będąc I oficerem artylerii kontrtorpedowca ORP „Burza”. W 1935 r. dowodził kanonierką ORP „Generał Haller” oraz torpedowcem ORP „Ślązak”. W następnym roku został oficerem artylerii w Dowództwie Floty, a następnie nadzorował budowę stawiacza min ORP „Gryf” w Hawrze (Francja). W 1937 r. został I oficerem artylerii w pierwszych załogach niszczycieli ORP „Grom” i „Błyskawica” Podczas kampanii wrześniowej dowodził początkowo grupą kanonierek i kanonierką ORP „Generał Haller” w dywizjonie minowców, biorąc udział w obronie przeciwlotniczej gdyńskiego portu, osłonie akcji stawiania min morskich na Zatoce Gdańskiej (Operacja „Rurka”) oraz przejściu grupy na Hel. Na początku wojny objął dowództwo odcinka przeciwdesantowego na cyplu helskim. Do zakończenia obrony Wybrzeża dowodził baterią dział wymontowanych w Jastarni z trałowców typu FM. 2 października 1939 r. po kapitulacji załogi Helu dostał się do niewoli niemieckiej. W 1945 r. po wyjściu z oflagu zdecydował się powrócić na Wybrzeże. Na początku 1946 r. został powołany do służby czynnej w Marynarce Wojennej w Gdyni i wyznaczony dowódcą Flotylli Trałowców. W 1949 r. został wyznaczony na stanowisko dowódcy Floty Marynarki Wojennej. Był autorem licznych artykułów o siłach morskich. W 1950 r. został aresztowany przez funkcjonariuszy Głównego Zarządu Informacji MON i poddany brutalnemu, trwającemu dwa lata śledztwu. W 1952 r. Najwyższy Sąd Wojskowy w Warszawie podtrzymał decyzję niższej instancji i skazał go na karę śmierci z utratą praw na zawsze i przepadkiem mienia w sprawie tzw. spisku komandorów. Wyrok wykonano w Więzieniu Mokotowskim w Warszawie 16 grudnia 1952 r. W 1956 r. Najwyższy Sąd Wojskowy wznowił postępowanie i uchylił wyrok, stwierdzając całkowitą niewinność skazanych. W 2014 r. podczas uroczystości w Belwederze, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie i Instytut Pamięci Narodowej ogłosiły, że zidentyfikowano szczątki Stanisława Mieszkowskiego wśród ofiar pomordowanych przez organa bezpieczeństwa publicznego w latach 1945–1956, pochowanych w tzw. Kwaterze na Łączce przy murze Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie. W 1984 r. poświęcono tablicę pamięci komandora Stanisława Mieszkowskiego w kościele św. Michała Archanioła w Gdyni Oksywiu, w 2003 r. imieniem komandora nazwano skwer w Kołobrzegu, a następnie odsłonięto tam także jego pomnik. Ulice noszące imię Komandora Stanisława Mieszkowskiego znajdują się w Gdyni i Piotrkowie Trybunalskim. W 2016 r. Prezydent RP mianował go pośmiertnie kontradmirałem.

 

mohuczy-adamAdam Mohuczy (1891-1953)
Kontradmirał, morski oficer pokładowy okrętów nawodnych, ps. Pirat. Urodził się w Witebsku. W 1911 r. ukończył Korpus Morski w Petersburgu i sukcesywnie kurs podwodnego pływania oraz w 1926 r. Ecole de Guerre Navale w Paryżu. Służył w rosyjskiej flocie wojennej. W latach 1912-1917 pływał kolejno we Flocie Bałtyckiej na okręcie szkolnym, krążowniku pancernym, pancerniku oraz okrętach podwodnych. W okresie wojny polsko-bolszewickiej 1920 r. dowodził II Batalionem Morskim w walkach pod Grodnem i pełnił funkcję szefa Pułku Morskiego. Za postawę podczas działań zbrojnych został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy. Pełnił funkcję dowódcy Tymczasowych Instruktorskich Kursów dla Oficerów, osobiście wykładając administrację morską, taktykę i strategię. Dowodził również dywizjonem torpedowców. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej 1939 r. W nocy z 1 na 2 października 1939 r., podjął nieudaną próbę ucieczki do Szwecji na kutrze rybackim. W latach 1939-1945 przebywał w niewoli w oflagach A Lienz i II C Woldenberg. Po wyzwoleniu był naczelnikiem Wydziału Żeglugi i Portów w Izbie Przemysłu i Handlu. W 1945 r. został powołany do służby czynnej na dyrektora nauk Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej. Następnie był zastępcą szefa Sztabu Głównego i szefem Sztabu Głównego Marynarki Wojennej. W 1947 r., został prezesem Rady Głównej Ligi Morskiej. Był jednym z najbardziej zasłużonych ludzi w historii rozwoju polskiego szkolnictwa morskiego. Pod koniec 1949 r. został aresztowany, a następnie był torturowany w budynkach Informacji Wojskowej w Gdyni. W następnym roku Mohuczego bezpodstawnie skazano na 13 lat więzienia pod fałszywym zarzutem dokonania sabotażu wraz z szefem Służby Technicznej Marynarki Wojennej komandorem Konstantym Siemaszką. Zmarł w więzieniu w Sztumie, cztery lata później został zrehabilitowany postanowieniem Najwyższego Sądu Wojskowego uchylającym wyrok. W 2014 r. w Rewie koło Gdyni wmurowano poświęconą mu tablicę pamiątkową.

 

parzeniecki_piotr_d_burczyk_wsr_w_gdansku_aneksPiotr Parzeniecki (1895 – 1997)
Sędzia wojskowy, pułkownik. Urodził się w Warszawie, w latach 1914-1917 służył w Armii Carskiej, po rewolucji w Rosji w 1917 r. wstąpił ochotniczo do Armii Czerwonej. Od 1919 r. służył w sowieckich służbach specjalnych CzKa i GPU. Ukończył kurs prawniczy w Saratowie w 1924 r. Od 1943 r. służył w Ludowym Wojsku Polskim (LWP), a od 1944 r. w wojskowym wymiarze sprawiedliwości m.in. jako szef Sądu Marynarki Wojennej. W kwietniu 1946 r. Parzeniecki został pierwszym szefem Wojskowego Sądu Rejonowego w Gdańsku, mieszczącego się przy ul. Batorego (przez kilka pierwszych miesięcy) w Gdyni. Była to postać dość znana, głównie za sprawą wydawanych wyroków. Podczas rozpraw często poniżał oskarżonych, nie dopuszczał do głosu świadków obrony, jak i obrońców. Był stalinowskim sędzią znanym z prowadzenia rozpraw wbrew wszelkim obowiązującym zasadom. Zwracał się obraźliwie do podsądnych, nie pozwalał im na żadne wypowiedzi, nie powoływał wskazanych przez oskarżonych świadków. Brał udział w najgłośniejszych procesach okresu stalinowskiego. W 1952 r. na tajnej rozprawie odbywającej się bez udziału obrony, której przewodniczył sędzia płk Piotr Parzeniecki, Najwyższy Sąd Wojskowy skazał na śmierć grupę polskich oficerów lotnictwa walczących w czasie II wojny światowej na Zachodzie. W 1956 r. został przeniesiony do rezerwy.

 

zbigniew-przybyszewskiZbigniew Przybyszewski (1907–1952)
Żeglarz, komandor porucznik. Urodził się w Giżewie w rodzinie ziemiańskiej. Pierwsze stanowisko służbowe objął w Kadrze Marynarki Wojennej w Świeciu, gdzie został dowódcą plutonu szkolnego. W latach 1931-1932 był oficerem wachtowym torpedowca ORP „Krakowiak”. Pod koniec 1933 r. został dowódcą kompanii w Kadrze Floty w Gdyni. W 1934 r. został oficerem artylerii na okręcie podwodnym ORP „Wilk”. Pod koniec 1938 r. został w dowódcą baterii nr 31 – cyplowej na Helu. W trakcie kampanii wrześniowej w 1939 r. prowadził skuteczny ogień przeciwko pancernikom szkolnym „Schleswig-Holstein” i „Schlesien” zakończony trafieniem. Po kapitulacji Helu dostał się do niewoli. W 1945 r. wrócił na Wybrzeże, gdzie wkrótce przyjęto go do formującej się Marynarki Wojennej i wyznaczono dowódcą 2 kompanii w Szkole Specjalistów Morskich. Pod koniec 1946 r. został dowódcą 31. dywizjonu artylerii nadbrzeżnej. W latach 1949-1950 zajmował kolejno stanowiska szefa Służby Artylerii Marynarki Wojennej i zastępcy szefa Wydziału Marynarki Wojennej Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. W 1950 r. został niespodziewanie aresztowany przez Główny Zarząd Informacji. W 1952 r. w tzw. „sprawie komandorów” został skazany na śmierć. 16 grudnia 1952 r. w więzieniu na warszawskim Mokotowie został pozbawiony życia strzałem w tył głowy. Jego zwłoki, tak jak i innych współtowarzyszy, zostały potajemnie pogrzebane przez organa bezpieczeństwa publicznego. Wyrok uchylono w 1956 r., stwierdzając całkowitą niewinność skazanych. W wolnej Polsce jego imieniem nazwano ulice w Gdyni, w Helu i w Kruszwicy. Nosi je także m.in. powstałe w 2006 r. Muzeum Obrony Wybrzeża w Helu. W 2014 r. zidentyfikowano szczątki komandorów Mieszkowskiego i Przybyszewskiego wśród ofiar pomordowanych przez organa bezpieczeństwa publicznego w latach 1945–1956, pochowanych w tzw. Kwaterze na Łączce przy murze cmentarnym Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie.

 

Stanisław Sołdek (1916-1970)
Traser. Urodził się we wsi Oleksów koło Kielc. Dorastał w Nowym Dworze Mazowieckim, tam chodził do szkoły – najpierw podstawowej, później dokształcającej zawodowej. W piętnastym roku życia podjął pierwszą pracę w charakterze pomocnika trasera w Stoczni Modlińskiej Państwowych Zakładów Inżynierii. Szukając szans na awans społeczny, przeniósł się po pewnym czasie do Warszawy, gdzie skończył kurs spawania. W wolnych chwilach przysłuchiwał się wykładom Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych. W 1946 r. znalazł pracę w Stoczni Gdańskiej, w brygadzie traserów. W stoczni szybko zaczął piąć się w górę. Jako jeden z pierwszych odpowiedział na propagandowe wezwanie górnika Pstrowskiego, inicjującego w Polsce ruch stachanowski, czyli tzw. wyścig pracy. W 1948 r. uzyskał status przodownika pracy (jego rekord to 206 proc. normy). Jego imieniem nazwano pierwszy po II wojnie statek handlowy zbudowany od podstaw w polskich stoczniach. Uroczyste wodowanie rudowęglowca z napisem „Sołdek” na burtach i rufie odbyło się 6 listopada 1948 r. Matką chrzestną została żona imiennika rudowęglowca, Helena (ekspedientka Państwowego Domu Towarowego w Sopocie). Podczas ceremonii ślubował postępowaniem swoim nie przynieść ujmy nazwisku, które stało się nazwą pierwszego pełnomorskiego statku, zbudowanego w polskich stoczniach. W 1949 r. uzupełnił wykształcenie na kursie przygotowawczym i wstąpił na Wydział Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej. W latach 1952–1956 był posłem na Sejm I kadencji z ramienia PZPR, W 1953 r. jako inżynier został kierownikiem brygady, w 1956 r., gdy zdobył dyplom magisterski, awansował na zastępcę kierownika Wydziału Obróbki Kadłubów Stoczni Gdańskiej i sprawował nadzór nad prestiżową produkcją największych w historii drobnicowców o ładowności 10 tys. ton. Po dwóch latach Sołdek zmienił miejsce pracy – w 1958 r. został starszym inspektorem w Polskim Rejestrze Statków, w 1960 r. awansował na dyrektora technicznego tej instytucji. W 1963 r. z kolei zasiadł w fotelu dyrektora naczelnego Stoczni Wisła w Gdańsku, a w 1970 r. skierowano go do Zjednoczenia Morskich Stoczni Remontowych.

 

jerzy-staniewiczJerzy Staniewicz (1903-1952)
Marynarz, żołnierz Marynarki Wojennej, komandor. Urodził się w Kuźniecku na Syberii. W 1914 r. rozpoczął naukę w rosyjskim gimnazjum państwowym. W 1919 r. w wieku 16 lat ochotniczo wstąpił do formowanej na Syberii 5. Dywizji Strzelców WP, w której był kanonierem w 5. p. artylerii lekkiej. Do Polski wrócił wraz z rodziną w 1921 r., niespełna rok później dostał powołanie do wojska najpierw w batalionie szkolnym w Wilnie, a następnie w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. W 1927 r. ukończył Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej w Toruniu w stopniu podporucznika. Był również oficerem torpedowym w Sztabie Dowództwa Floty. Od 1937 r. jako kapitan marynarki kierował Wydziałem Mobilizacyjnym Dowództwa Floty. W Kampanii Wrześniowej był obrońcą Helu. Już w październiku 1939 r. dostał się do niewoli, po kapitulacji Helu więziony był w oflagach, gdzie zbierał dane i spisywał notatki dotyczące wrześniowej obrony Wybrzeża. W styczniu 1945 r. w wyniku ofensywy Armii Czerwonej, został uwolniony i powrócił do kraju. Po zakończeniu wojny został powołany do służby w Marynarce Wojennej, gdzie awansował na stopień komandora porucznika, pełniąc odpowiedzialne funkcje w Sztabie Głównym Marynarki Wojennej i w Sztabie Generalnym WP. Został aresztowany w 1951 r. przez funkcjonariuszy Głównego Zarządu Informacji (GZI). Po utracie jedynego syna rozerwanego przez niewypał komandor Staniewicz załamał się i przyznał się do niepopełnionych win i do „spisku w wojsku”. Został skazany na karę śmierci w 1952 r. Bezskutecznie zwracał się z prośbą o rewizję wyroku do Zgromadzenia Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego oraz do Prezydenta Bieruta. 12 grudnia 1952 r. został stracony jako pierwszy z siedmiu skazanych komandorów. W 1956 r. Najwyższy Sąd Wojskowy uchylił wyrok z 1952 r., ale sprawa została umorzona z braku dowodów winy. Raport upublicznionej w 1999 r. tzw. Komisji Mazura wymienia go (pod imieniem Józefa Staniewicza) jako bezzasadnie skazanego na śmierć. Szczątki Jerzego Staniewicza odnaleziono w tzw. Kwaterze na Łączce i zidentyfikowano dzięki badaniom genetycznym. W kościele św. Michała Archanioła w Gdyni Oksywiu znajduje się upamiętniająca go tablica.

 

bigniew-weglarzZbigniew Węglarz (1914-2007)
Marynarz, komandor podporucznik. Urodził się w Krakowie. Podczas nauki w Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu odbył rejs na szkunerze szkolnym ORP „Iskra” w rejon Morza Śródziemnego i Norwegii. W 1936 r. otrzymał promocję oficerską. Podczas II wojny światowej służył na okrętach jako oficer broni podwodnej. W latach 1948-1950 dowodził ORP „Błyskawica”. W okresie stalinizmu był w Polsce represjonowany. Od 1958 r. przez dwadzieścia lat pływał na stanowiskach oficerskich i kapitańskich we flocie handlowej. W 1940 r. Zbigniew Węglarz został I oficerem broni podwodnej na niszczycielu ORP „Błyskawica”, potem był I oficerem broni podwodnej ORP „Burza” W 1942 r. objął stanowisko I oficera broni podwodnej niszczyciela ORP „Piorun”, na którym brał udział w konwojach na Oceanie Atlantyckim, Morzu Północnym i do Gibraltaru, Operacji „Husky” oraz działaniach na Morzu Śródziemnym. W 1944 r. został oficerem flagowym, specjalistą broni podwodnej w Komendzie Morskiej „Południe” w Plymouth i pełnił tę funkcję do momentu rozwiązania Marynarki Wojennej w ramach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Od 1946 r. przebywał w obozach repatriacyjnych. W 1947 r. na pokładzie okrętu przypłynął do Gdyni. W latach 1949-1950 dowodził ORP „Błyskawica”, będąc ostatnim przedwojennym oficerem na tym stanowisku. Podstępnie wywieziony z okrętu przez oficerów Głównego Zarządu Informacji Wojska Polskiego pod pozorem wezwania do dowódcy Marynarki Wojennej, który de facto nie wydał zgody na jego aresztowanie. Oskarżono go o zawiązanie spisku w wojsku. Pomimo torturowania w śledztwie nie przyznał się do winy. Wyrokiem Najwyższego Sądu Wojskowego w 1951 r. skazano go na osiem lat więzienia. Decyzją z 1955 r. został zrehabilitowany i zwolniony po czterech latach i siedmiu miesiącach. W 1957 r. zatrudniono go w Polskich Liniach Oceanicznych w Gdyni na stanowisku inspektora bezpieczeństwa i higieny pracy. W latach 1958-1963 pływał u indonezyjskiego armatora Pleni, natomiast w 1964 r. rozpoczął pracę na jednostkach Polskich Linii Oceanicznych i Chipolbroku. W tym okresie był kapitanem drobnicowców MS „Janek Krasicki”, „Nowowiejski” i „Stefan Okrzeja”.

Pomorska Teka Edukacyjna

creative

Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0 PL)
Więcej informacji tutaj.

Pomorska Teka Edukacyjna traktowana jest jako kompletny zbiór, przedziały czasowe (1939-1945; 1946-1969; 1970-1990) są zamkniętymi utworami i każde dodatkowe użycie poszczególnych elementów strony (np. zdjęć) wymaga odrębnej pisemnej zgody.

Znajdz-nas-na-facebooku