Pomorska Teka Edukacyjna

szkice

Państwo totalitarne

Totalitaryzm to w naukach społecznych termin nieostry, budzący liczne kontrowersje. Większość autorów pisząc o ustroju totalitarnym ma na myśli system polityczny, w którym niepodzielną  władzę sprawuje jedna partia, dążąca do tego, aby narzucić całemu społeczeństwo oficjalną ideologię i „uporządkować” je według ideologicznego wzorca. Totalitaryzm jest przeciwieństwem pluralizmu i różnorodności.

Żeby stworzyć z ludzkiej zbiorowości jedną bryłę, władza totalitarna stosuje terror, cenzurę i posługuje się w stopniu nigdzie indziej niespotykanym propagandą. Budowie społecznego monolitu służy też kreowana przez polityczne centrum atmosfera zagrożenia. Społeczeństwo ma trwać w stanie permanentnej mobilizacji, być gotowe do walki z wrogiem, który wciąż próbuje przeszkodzić w osiągnięciu idealnego porządku.

Czy PRL była państwem totalitarnym? Przeciwnicy takiego poglądu odpowiedzą, że ludowej władzy w żadnym momencie nie udało się zdobyć pełnej kontroli nad społeczeństwem. Nawet w czasach stalinizmu w prywatnych rękach pozostawała istotna część rolnictwa, zaś Kościół katolicki cieszył się znaczną autonomią. Potem było tylko lepiej. Stopniowo sfera wolności ulegała rozszerzeniu, a w drugiej połowie lat siedemdziesiątych władze de facto zaakceptowały nawet istnienie opozycji demokratycznej.

Warto jednak w tym miejscu przywołać stanowisko Hannah Arendt, która słusznie podkreśla, że totalitaryzm w czystej postaci jest rodzajem metodologicznej fikcji. O tym czy wolno dane państwo obdarzyć mianem totalitarnego winien przesądzić cel, który postawili sobie rządzący. W przypadku PZPR była nim, przynajmniej do początku lat osiemdziesiątych, budowa marksistowskiego raju, ładu na wskroś totalitarnego.

 

Pomorska Teka Edukacyjna

creative

Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0 PL)
Więcej informacji tutaj.

Pomorska Teka Edukacyjna traktowana jest jako kompletny zbiór, przedziały czasowe (1939-1945; 1946-1969; 1970-1990) są zamkniętymi utworami i każde dodatkowe użycie poszczególnych elementów strony (np. zdjęć) wymaga odrębnej pisemnej zgody.

Znajdz-nas-na-facebooku