Pomorska Teka Edukacyjna

Polonia amerykańska

Polacy w Stanach Zjednoczonych nigdy nie pogodzili się z utratą niepodległości przez Polskę  i dominacją sowiecką po 1944 r. Odpowiedzią na nową okupację było założenie w 1944 r. Kongresu Polonii Amerykańskiej, naczelnej i największej reprezentacji obywateli amerykańskich pochodzenia polskiego, z siedzibą w Chicago. Statutowym celem KPA była walka z komunizmem w kraju i podejmowanie działań na rzecz odzyskania przez Polskę pełnej suwerenności. W tej sprawie Kongres wielokrotnie zabiegał o poparcie rządu USA, a w kraju wspierał opozycję niepodległościową, zwłaszcza po 13 grudnia 1981 r. Pierwszym prezesem KPA był Karol Rozmarek (1944-1968). Jego następcami byli natomiast Alojzy Mazewski (1968-1988) i Edward Moskal (od 1988). Nieco wcześniej, w 1942 r., powstał natomiast Komitet Narodowy Amerykanów Polskiego Pochodzenia – organizacja założona przez grupę działaczy o poglądach komunistycznych i piłsudczykowskie. Po 1945 r. szeregi Polonii zasilali przede wszystkim emigranci wojenni.

W pełni „londyńską” emigrację na terenie Stanów tworzyły natomiast agendy rządu na uchodźstwie, środowiska nowojorskiego Instytutu Józefa Piłsudskiego i Stowarzyszenia Polskich Kombatantów. Stały one na gruncie legalizmu, protestując zdecydowanie przeciw wszelkim próbom pozyskania Polonii amerykańskiej przez komunistów. Wspomniany Instytut Piłsudskiego, choć formalnie był placówką naukową, prowadził aktywną walkę o wyzwolenie kraju spod władzy komunistów. Ową walkę prowadzono w dwojaki sposób: z jednej strony poprzez „wolne słowo” – książki, biuletyny, periodyki naukowe odkłamujące dzieje Polski, z drugiej natomiast poprzez działalność polityczną i lobbing na rzecz zniewolonej Rzeczypospolitej. Nieprzypadkowo zatem nowojorski Instytut Piłsudskiego skupił wokół siebie prawdziwych tytanów myśli niepodległościowej – polityków, żołnierzy, literatów i intelektualistów, którzy stali niezłomnie na straży imponderabiliów (m. in. Jan Lechoń, Kazimierz Wierzyński, Oskar Halecki, Jan Fryling, Tadeusz Katelbach, Adam Koc i Kazimierz Sosnkowski). Walkę o niepodległość Polski i innych krajów podbitych przez Związek Sowiecki prowadziło również powstałe w 1945 r. W Nowym Jorku Zgromadzenie Europejskich Narodów Ujarzmionych (ACEN), prowadzące działania na rzecz uwolnienia narodów środkowej i wschodniej Europy, które znalazły się pod jarzmem sowieckim. Jednym z założycieli i liderów zgromadzenia był Stefan Korboński.

Następne fale emigracyjne do Stanów Zjednoczonych miały już inny charakter. Była to przede wszystkim emigracja zarobkowa (lata siedemdziesiąte i osiemdziesiąte). Trzeba jednak wspomnieć, ze do Stanów Zjednoczonych docierali wówczas również emigranci polityczni. Najpierw byli to emigranci marcowi 1968 r., później natomiast tzw. emigracja solidarnościowa.

Pewne ożywienie działalności polonijnej nastąpiło w latach siedemdziesiątych. Wówczas, w listopadzie 1975 r., Polonia amerykańska zorganizowała w Waszyngtonie Konferencję Polonii Wolnego Świata, podczas której wezwano ogół Polaków na świecie do podjęcia zdecydowanej walki o niepodległość. W niecały rok później w Kalamazoo, w stanie Michigan, powstało Północno-Amerykańskie Studium Spraw Polskich. Na czele Studium stanął profesor uniwersytetu Ann Arbor w Michigan Andrzej Ehrenkreutz. Nowatorstwo tej inicjatywy polegało na tym, że skupiając w swoich szeregach polonijną elitę – profesorów amerykańskich uczelni oraz czołowych działaczy wojennej w Stanach, studium miało być zarówno zapleczem intelektualnych KPA, jak i rodzajem komitetu doradczego przy prezesie i oddziałach stanowych kongresu. Studium angażowało się na rzecz opozycji w kraju. Najlepszym tego przykładem była akcja działaczy studium, zwłaszcza jego prezesa Andrzeja Ehrenkreutza, we współpracy z Eugeniuszem Smolarem z Londynu na rzecz uwolnienia z aresztu Mirosława Chojeckiego. Chojeckiego zwolniono, po czym wyjechał na Zachód, gdzie zastał go stan wojenny. Twórca „Kontaktu” był gościem II Wolnego Zjazdu Studium w Kalamazoo (19 czerwiec 1982 r.), gdzie z okazji jego przyjazdu na Western Michigan University zorganizowano wystawę druków „Solidarności” z drugiego obiegu. Na wystawie pism i książek znalazł się między innymi pierwszy numer pisma „Kontakt” wydawanego w Paryżu przez Chojeckiego, z napisem na okładce: „Solidarność Polaków zwycięży!”. Chojeckiemu towarzyszył wówczas inny działacz solidarnościowy Jerzy Milewski. Obaj wzięli aktywny udział w sesji zjazdowej, referowali sytuację w kraju, kreślili obraz opozycji solidarnościowej. W latach osiemdziesiątych studium organizowało pomoc dla walczącej w podziemiu „Solidarności” oraz osób prześladowanych przez komunistów. Wspólnie z byłym szefem Rady Bezpieczeństwa Narodowego Zbigniewem Brzezińskim, prezesem Kongresu Polonii Amerykańskiej Alojzym Mazewskim, byłym dyrektorem RWE Janem Nowakiem-Jeziorańskim działacze Studium skutecznie powstrzymywali koncepcje niektórych polityków amerykańskich, którzy domagali się ograniczenia pomocy finansowej dla „Solidarności”, a nawet likwidacji Radia Wolna Europa.

Pomorska Teka Edukacyjna

creative

Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0 PL)
Więcej informacji tutaj.

Pomorska Teka Edukacyjna traktowana jest jako kompletny zbiór, przedziały czasowe (1939-1945; 1946-1969; 1970-1990) są zamkniętymi utworami i każde dodatkowe użycie poszczególnych elementów strony (np. zdjęć) wymaga odrębnej pisemnej zgody.

Znajdz-nas-na-facebooku