Pomorska Teka Edukacyjna

Państwo i władze na wygnaniu

Działalność polskich władz emigracyjnych opierała się na tzw. zasadzie legalizmu państwowego, czyli ciągłości władzy państwowej na obczyźnie zgodnie z przepisami Konstytucji kwietniowej z 1935 r. Chodziło o kontynuację prawowitej władzy aż do momentu wyzwolenia Polski spod okupacji i dominacji sowieckiej. Swoją postawę władze RP na uchodźstwie uzasadniały trzema argumentami: tym, że naród polski nie zdecydował o swoim losie, że wciąż trwa okupacja bezpośrednia (zabór Kresów Wschodnich) i pośrednia (władza na ziemiach polskich formalnie należy do Polaków, ale faktycznie została zainstalowana przez Związek Sowiecki i spoczywa w rękach sowieckiej agentury) oraz że w kraju wciąż trwa walka o niepodległość (działalność podziemia zbrojnego). Poza argumentem o trwającej w kraju walce zbrojnej oddziałów poakowskich z narzuconym reżimem (do lat pięćdziesiątych) pozostałe powody kontynuacji działalności emigracyjnej przez władze RP pozostały aktualne aż do 1990 r. Jeden z czołowych publicystów emigracyjnych, a jednocześnie wysoki urzędnik rządu RP na uchodźctwie, Tadeusz Katelbach, pisał w 1948 r.: „Najistotniejszy, polityczny sens legalizmu polegał i polega na tym, żeśmy dzięki Konstytucji kwietniowej, ocalili na emigracji z pożogi wojennej ciągłość władzy państwowej, skupionej w osobie Prezydenta Rzeczpospolitej i powołanego przez niego rządu. Te legalne władze narodu polskiego nie uznały Jałty i władztwa komunistycznych uzurpatorów nad Polską. Wolni Polacy w całym świecie na tej decyzji władz legalnych oparli wszystkie następne działania polityczne. Chodziło o to, aby uchodźctwo nigdy nie wyrzekło się tej postawy, aby stało się nosicielem legalizmu i by zasada ciągłości państwowej przetrwała do chwili, gdy w obliczu zbliżającego się końca jałtańsko-komunistycznych uzurpatorów stawać się będziemy coraz potrzebniejsi naszym amerykańsko-angielskim sojusznikom. Nienotowany na giełdzie międzynarodowej papier polskiego legalizmu musi być pieczołowicie przechowywany i sprzedany dopiero wówczas, gdy nabywcy gotowi będą za niego zapłacić właściwą, to znaczy – naszą cenę”. Natomiast największy autorytet emigracyjny, gen. Kazimierz Sosnkowski, mówił w listopadzie 1950 r. w Montrealu: „odejście od legalizmu byłoby pośrednim uznaniem Jałty, oznaczałoby lanie wody na cudze młyny, zepchnięcie polskiej racji stanu z podstaw prawnych, obniżanie jej na rynku międzynarodowym z własnej woli Polaków”, podobnie kiedy indziej: „Istota legalizmu polega na tym, aby gdy nadejdzie godzina walki, gdy będziemy Zachodowi potrzebni, można było nawiązać do stanu przedjałtańskiego. Do tego sprowadza się ta istota”.

Na początku czerwca 1947 r., umierający Władysław Raczkiewicz rozpoczął konsultacje z przedstawicielami wojska i głównych stronnictw politycznych w sprawie wyznaczenia swojego następcy. W międzyczasie prezydent zmienił swoją wolę co do następcy.

Był nim wpierw premier Tomasz Arciszewski, później jednak Raczkiewicz wyznaczył byłego ministra spraw zagranicznych Augusta Zaleskiego. Jednak w dniu 6 czerwca 1947 r. Raczkiewicz zmarł. Śmierć prezydenta nastąpiła w najgorszym z możliwych momentów, bowiem przekreślała ona szansę na osiągnięcie porozumienia stronnictw i zapoczątkowała wieloletnie rozbicie emigracji na dwa zwalczające się obozy.

Nie zważając na pogłębiający się kryzys, w dniu 9 czerwca 1947 r. August Zaleski objął urząd prezydenta RP. Pociągnęło to za sobą kryzys gabinetowy, wewnętrzną dekompozycję głównych stronnictw politycznych i wieloletni kryzys emigracyjnego życia politycznego. Tym samym rozbicie uchodźstwa stało się faktem, a idea jedności narodowej, która przez lata była największą troską Raczkiewicza, legła w gruzach.

W 1972 r., po śmierci  prezydenta Augusta Zalewskiego, skonfliktowane dotąd obozy polityczne emigracji połączyły się, choć znaczenie emigracji słabło. Prezydentem RP na uchodźstwie został Stanisław Ostrowski. W 1979 r. Ostrowski przekazał urząd w ręce Edwarda Raczyńskiego. Jego następcą został Kazimierz Sabat (1986-1989), zaś ostatnim prezydentem na uchodźstwie był Ryszard Kaczorowski (1989-1990).

Pomorska Teka Edukacyjna

creative

Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0 PL)
Więcej informacji tutaj.

Pomorska Teka Edukacyjna traktowana jest jako kompletny zbiór, przedziały czasowe (1939-1945; 1946-1969; 1970-1990) są zamkniętymi utworami i każde dodatkowe użycie poszczególnych elementów strony (np. zdjęć) wymaga odrębnej pisemnej zgody.

Znajdz-nas-na-facebooku