Pomorska Teka Edukacyjna

GDAŃSK – MIASTO WOLNOŚCI

 

 1. Wprowadzenie ogólne

Nie sposób mówić o historii Europy XX wieku, nie przywołując historii miasta, w którym powstał pierwszy w krajach Europy Środkowo-Wschodniej po II wojnie światowej niezależny od władzy związek zawodowy. Powstanie „Solidarności” uruchomiło lawinę zmian, rozpoczynając tym samym proces upadku komunizmu w tej części Europy. Droga do odzyskania niepodległości i ostatecznego upadku komunizmu wymagała wielu poświęceń. Pierwsze powojenne zmagania narodu polskiego o wyzwolenie spod wpływu sowieckiego sięgają 1945 r., a także okresu bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych. Jeszcze dzisiaj gdańszczanie pamiętają, jak wielkich zniszczeń i podpaleń dopuściła się Armia Czerwona podczas wyzwalania miasta. Głównym celem „Operacji Pomorskiej”  było rozbicie na Pomorzu wojsk niemieckich zagrażających siłom sowieckim w marszu na Berlin. W ramach tej operacji 19 i 20 marca 1945 r. sowieckie bombowce zrzuciły na centrum Gdańska tysiące bomb zapalających. Główne i Stare Miasto ogarnęło morze ognia, a zabytkowa zabudowa została niemal całkowicie zniszczona (więcej na ten temat w zakładce 1939–1945: Wycieczka).

W pierwszych latach powojennych Pomorze było też sceną działania kilku polskich zbrojnych grup konspiracyjnych, w tym 5. Wileńskiej Brygady majora Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”. W Bazylice Mariackiej w Gdańsku widnieje tablica upamiętniająca to wydarzenie. (więcej na ten temat w zakładce 1945–1970: Wycieczka).

W 1970 r. na Wybrzeżu (Gdańsku, Gdyni, Elblągu, Szczecinie i Koszalinie) doszło do tragicznych w skutkach protestów. W drugiej połowie lat 70. w Gdańsku  zaczęły organizować się grupy opozycyjne  Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), Wolne Związki Zawodowe (WZZ) i Ruch Młodej Polski (RMP). 14 sierpnia 1980 r. w Stoczni Gdańskiej im. Lenina  rozpoczął się strajk, który w kolejnych dniach objął swym zasięgiem całą Polskę. Realizacja marzeń o wolności rozpoczęła się po osiemnastu dniach strajku, kiedy doszło do podpisania przełomowego porozumienia. W jego efekcie 17 września 1980 r. powstała „Solidarność”, utworzona przez porozumienie licznych komitetów strajkowych połączonych w Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym (MKS), które z czasem przekształciły się w komisje założycielskie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. Związek został zarejestrowany w Warszawie 10 listopada 1980 r.,  a już w październiku władze PRL potajemnie rozpoczęły przygotowywania do jego zdelegalizowania. Ogłoszony w grudniu 1981 r. stan wojenny trwał 2 lata. W tym czasie internowano wielu działaczy opozycyjnych i wszystkich aktywnych członków „Solidarności”, część działaczy musiała się ukrywać. Wprowadzenie stanu wojennego skutkowało nie tylko represjami społecznymi, ale przede wszystkim nadejściem dotkliwego kryzysu ekonomicznego. Stan wojenny oficjalnie zniesiony został 22 lipca 1983 r. Trudna sytuacja ekonomiczna w kraju oraz  zdelegalizowana Solidarność  były  przyczynkiem do kolejnych protestów Polaków w różnych zakładach pracy i regionach Polski.  Strajki majowe i sierpniowe 1988 r. w Stoczni Gdańskiej im. Lenina uświadomiły władzy, konieczność rozmowy z przedstawicie

lami Solidarności i Kościoła,  prowadzącej do rozwiązań kompromisowych.  Rozmowy te, pod nazwą obrady  Okrągłego Stołu, są dzisiaj już faktem historycznym.  Na skutek ustaleń  powziętych przy Okrągłym Stole, w czerwcu 1989 r. odbyły się pierwsze wolne wybory do Senatu oraz wybory kontraktowe do Sejmu. Porozumienie zawarte podczas rozmów Okrągłego Stołu gwarantowało PZPR oraz partiom satelickim zachowanie 65% miejsc w Sejmie, pozostawiając społeczeństwu wolny wybór pozostałych 35% reprezentantów Sejmu.

 

2. Bazylika Mariacka

Bazylika Mariacka, 1988 r.; fot. Zofia Żukowska

Bazylika Mariacka

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kościoły w Gdańsku były swego rodzaju azylem dla ludzi prześladowanych przez komunistyczną władzę. Były miejscem, w którym mogły odbywać się nieskrępowane cenzurą spotkania z historykami, przedstawicielami kultury i opozycji. Celem spotkań była nauka prawdziwej, niezakłamanej historii Polski, uczestniczenie w wykładach, wydarzeniach kulturalnych czy wreszcie przekazywanie informacji na temat bieżącej sytuacji w kraju.

Bazylika Mariacka jest największym w Europie ceglanym gotyckim kościołem. W latach 80. była też miejscem, w którym odbywały się msze patriotyczne organizowane w rocznice świąt państwowych, zniesionych przez władze PRL po II wojnie światowej. Co odważniejsi po mszy świętej kierowali się pod pomnik króla Jana III Sobieskiego, by tam zamanifestować sprzeciw wobec władzy komunistycznej. W historii zapisała się szczególnie msza oraz manifestacja z 3 maja 1980 r., która upamiętniała rocznicę uchwalenia konstytucji, czyli święta państwowego oficjalnie zakazanego przez ówczesne władze. Po mszy przed kościołem uformował się olbrzymi jak na tamte czasy pochód, który przemaszerował pod pomnik króla Jana III Sobieskiego. Udział w demonstracji wymagał nie lada odwagi i determinacji. Początek trasy prowadzi tą samą drogą, którą po patriotycznych mszach świętych pokonywał tłum ludzi z transparentami „Uwolnić więźniów politycznych”, „Wolność i niepodległość” czy „Ruch Młodej Polski”.

Manifestacja organizowana przez RMP w 1982 r.,                 ul. Piwna w Gdańsku/Zbiory IPN

 

Oprócz demonstrantów jawnie okazujących swój sprzeciw wobec władzy w manifestacjach brali udział zakonspirowani przedstawiciele służby bezpieczeństwa, których zadaniem było informowanie władzy o nastrojach i liczbie manifestujących. Nierzadko tajni współpracownicy prowokowali sytuacje, które ułatwiały służbie bezpieczeństwa zatrzymanie co bardziej krnąbrnych manifestantów. Do operacyjnego rozpracowania najaktywniejszych uczestników demonstracji służyły materiały fotograficzne i filmowe z demonstracji. Często zdarzało się, że manifestanci byli zatrzymywani i w trybie doraźnym skazywani na areszt.

 

3. Pomnik Króla Jana III Sobieskiego

Pomnik króla Jana III Sobieskiego jest dla gdańszczan symbolem wolnej Polski. Pomnik odsłonięty został we Lwowie w 1898 r. Miasto należące wówczas do Polski w 1944 r. znalazło się w granicach Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Po wojnie w 1950 r. pomnik trafił do Warszawy. W krótkim czasie przeniesiony został do Gdańska, gdzie odsłonięto go w 1965 r. Już od 1970 r. stał się miejscem patriotycznych manifestacji przeciw rządzącej władzy kierowanej z Kremla. Pomnik ma nadal  szczególne znaczenie dla mieszkającej w Trójmieście polskiej społeczności przesiedlonej po II wojnie światowej z Wilna i Lwowa. Łączy ich z miejscem, w którym się urodzili sami lub skąd pochodzą ich rodziny i jest symbolem niepodległej Polski sprzed II wojny światowej.

Pomnik Króla Jana III Sobieskiego obecnie /Nemo – Praca własna, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dnia 3 maja 1980 r., w rocznicę uchwalenia pierwszej w Polsce i Europie konstytucji, pod pomnikiem odbyła się duża, licząca 3 tys. uczestników manifestacja. Przemawiający domagali się wolności zgromadzeń, zniesienia cenzury, poszanowania praw człowieka oraz ujawnienia prawdy o 4 tys. oficerów polskich zamordowanych przez władze sowieckie w Katyniu w 1940 r. Dwóch przemawiających podczas manifestacji (lekarz Dariusz Kobzdej i historyk Tadeusz Szczudłowski) zostało zatrzymanych przez SB, gdy wracali w grupie przyjaciół do domu Jana Samsonowicza, jednego z działaczy opozycyjnych.

Po lewej – manifestacja pod pomnikiem Jana III Sobieskiego 11 listopada 1980 r, zbiory IPN

Tadeusz Szczudłowski (po środku w berecie) podczas przemarszu RMP, fot. Leszek Biernacki/Zbiory ECS

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ulotka o zatrzymaniu Kobzdeja                                     i Szczudłowskiego, 1980 r.

Dariusz Kobzdej    /fot. Zbiory prywatne

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Paru młodych opozycjonistów zostało dotkliwie pobitych, a przemawiających dodatkowo wrzucono do milicyjnej nyski, osadzono w areszcie, a następnie w trybie doraźnym skazano na więzienie za „szkalowanie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i władzy ludowej oraz podważanie sojuszu z ZSRR”. W ich obronie działacze opozycyjni z Ruchu Młodej Polski zorganizowali w Trójmieście wielką akcję ulotkową – 100 tys. ulotek informowało o ich bezprawnym uwięzieniu. Krótko po skazaniu demonstrantów zaczęto organizować w Bazylice Mariackiej (za zgodą proboszcza Stanisława Bogdanowicza) codzienne modlitwy o ich uwolnienie. Wśród modlących byli m.in. wówczas nieznani jeszcze powszechnie Lech Wałęsa czy Bogdan Borusewicz, późniejszy inicjator strajku w stoczni. Demonstracja pod pomnikiem oraz modlitwy o uwięzionych uświadomiły uczestnikom tych wydarzeń, jaką siłę może dać wspólne działanie robotników, inteligencji oraz młodzieży studenckiej. Plac, który znajduje się nieopodal pomnika Króla Jana III Sobieskiego, w 2000 r. został nazwany imieniem przedwcześnie zmarłego Dariusza Kobzdeja.

4. Kościół Św. Mikołaja

Znajdujący się przy ul. Świętojańskiej 72  kościół św. Mikołaja należy do zakonu ojców dominikanów, którzy powrócili do Gdańska w 1945 r., po 111 latach przerwy. Przybyli tu głównie ze Lwowa, po wymuszonych przez reżim sowiecki przesiedleniach polskiej ludności. Z lwowskiego  kościoła dominikanie przywieźli słynącą z cudów średniowieczną ikonę Matki Bożej Zwycięskiej. Gotycka budowla kościoła św. Mikołaja była jedyną, która nie uległa zniszczeniu w trakcie II wojny światowej. Jedna z opowieści mówi, że kościół został oszczędzony w 1945 r. przez radzieckich żołnierzy podpalających i plądrujących Gdańsk ze względu na postać św. Mikołaja, otaczanego przez prawosławnych Rosjan szczególną czcią. Według innej opowieści ówczesny proboszcz miał przekupić żołnierzy radzieckich alkoholowymi zapasami kościelnej piwnicy, aby ci nie splądrowali i nie spalili kościoła.

Kościół św. Mikołaja, ul. Świętojańska 72, Gdańsk,  arch pryw.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pod koniec lat 60. i w latach 70. kościół stał się miejscem rozkwitu myśli opozycyjnej i niepodległościowej. Ojcowie dominikanie wspierali szczególnie przeciwstawiające się systemowi grupy młodych ludzi, licealistów i studentów. W kościele odbywały się spotkania kółek samokształceniowych, podczas których rozmawiano o najnowszej historii Polski. Często organizowano wykłady historyczne i wydarzenia kulturalne, na które zapraszano autorytety z różnych dziedzin życia publicznego. Wśród zakonników szczególnie duży wpływ na kształtowanie pokolenia młodych opozycjonistów mieli oo. Ludwik Wiśniewski i Sławomir Słoma.

 

5. Kościół Św. Brygidy

Po zniszczeniach wojennych kościół św. Brygidy został odbudowany dopiero w 1983 r. Ze względu na bliskie sąsiedztwo trzech stoczni i licznych dużych zakładów pracy kościół przybrał nazwę Sanktuarium Królowej Świata Pracy.

Kościół św. Brygidy, ul. Profesorska 17, Gdańsk

ks. prałat Henryk Jankowski

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Największy wpływ na historię kościoła miały strajki w Stoczni Gdańskiej w 1980 r. Kościół św. Brygidy stał się wówczas centrum opieki duszpasterskiej nad strajkującymi robotnikami. Na terenie strajkującej Stoczni odbywały się msze święte odprawiane przez księdza Henryka Jankowskiego – proboszcza kościoła Św. Brygidy, osobę silnie związaną z opozycją demokratyczną. Po ogłoszeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. kościół św. Brygidy był ważnym punktem oporu przeciwko reżimowi komunistycznemu oraz miejscem wsparcia dla zdelegalizowanej „Solidarności”. Na plebanii znaleźli pomoc m.in. Lech Wałęsa, Tadeusz Mazowiecki, Jacek Kuroń, Andrzej Gwiazda i ksiądz Jerzy Popiełuszko. Kościół św. Brygidy, postrzegany wówczas jako kościół „Solidarności”, gościł w swoich progach ludzi mających znaczący wpływ na ówczesny bieg historii światowej. Należeli do nich: prezydenci USA Ronald Reagan i George Bush, prezydent Francji François Mitterrand, premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher oraz amerykański senator Edward Kennedy. Dzisiaj kościół stanowi swoiste narodowe sanktuarium, w którym można oglądać liczne eksponaty patriotyczne upamiętniające narodowowyzwoleńcze walki narodu polskiego. W kościele znajdują się m.in. płaskorzeźba błogosławionego Jerzego Popiełuszki zamordowanego w 1984 r. przez SB, drewniane krzyże z gdańskich stoczni z okresu strajków 1980 r. i 1988 r., drzwi z brązu z wizerunkami 152 postaci, ukazujące historię „Solidarności”, epitafium poświęcone zbrodni katyńskiej z ziemią pochodzącą z miejsc kaźni polskiej inteligencji, epitafia upamiętniające pamięć żołnierzy Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”, Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, cichociemnych i in., tablice pamiątkowe ku pamięci Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, generała Władysława Sikorskiego, urny z ziemią z miejsc polskiej martyrologii, m.in. z obozu koncentracyjnego Stutthof,  ogrodzenie ołtarza Matki Bożej Fatimskiej z wizerunkami orła polskiego z różnych okresów historycznych, bursztynowy ołtarz w prezbiterium oraz w centralnym ołtarzu bursztynowy wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej i godło Polski.

 

6. Pomnik Poległych Stoczniowców

Pomnik Poległych Stoczniowców (plac Solidarności 1, Gdańsk) to symbol upamiętniający zabitych w 1970 r. na Wybrzeżu. Tragiczne zdarzenia rozpoczęły się 14 grudnia 1970 r. w Stoczni Gdańskiej im. Lena. Bezpośrednią przyczyną strajku była kolejna podwyżka cen artykułów spożywczych, wprowadzona tuż przed świętami Bożego Narodzenia. Kiedy postulaty stoczniowców dotyczące zniesienia podwyżek cen, podniesienia zarobków i odsunięcia od władzy I sekretarza Komitetu Centralnego Partii nie zostały wysłuchane przez dyrekcję stoczni, kilkutysięczny tłum ze stoczni udał się pod Komitet Wojewódzki Partii. Tam doszło do pierwszych starć manifestantów z milicją i ZOMO.

Płonący gmach KW PZPR przy ul. Wały Jagiellońskie w Gdańsku, 15.12.1970 r.

Gmach KW PZPR przy ul. Wały Jagiellońskie w Gdańsku, obecnie/ fot. Artur Andrzej

 

 

 

 

 

 

 

 

Demonstrację stłumiono przy użyciu pałek milicyjnych i gazu łzawiącego. Wielu uczestników zajść ulicznych zostało aresztowanych. W reakcji na podpalenie siedziby Komitetu Wojewódzkiego przez demonstrantów na ulice Gdańska wyjechały czołgi i transportery opancerzone. Oprócz milicji do akcji wkroczyło kilka dywizji wojska z Koszalina, Słupska, Gdyni i Elbląga. Wtedy też pierwszy sekretarz KC PZPR Stanisław Kociołek podjął decyzję o użyciu broni wobec strajkujących.Krótko po tragicznych zajściach władze PRL chciały zatrzeć złe wrażenie, wydając zgodę na postawienie pomnika upamiętniającego wszystkich poległych na Wybrzeżu. Niestety, nigdy nie wywiązały się ze swojej obietnicy. Pomimo wyraźnego zakazu władzy już rok po tragicznych wydarzeniach w miejscu, w którym zginęli robotnicy, składano kwiaty i znicze. Wśród stoczniowców narastało poczucie głębokiego rozgoryczenia, a kolejne grudniowe rocznice gromadziły coraz większą liczbę uczestników. Po wybuchu strajku w sierpniu 1980 r. upamiętnienie stoczniowców zabitych dziesięć lat wcześniej było jednym z pierwszych postulatów strajkującej załogi Stoczni Gdańskiej. Autorem koncepcji Pomnika Poległych Stoczniowców był inżynier Bogdan Pietruszka, pracownik Biura Projektowo-Konstrukcyjnego Stoczni Gdańskiej.

Po podpisaniu Porozumień Sierpniowych w realizację budowy pomnika zaangażowały się niemal wszystkie wydziały Stoczni Gdańskiej oraz wiele przedsiębiorstw i osób prywatnych. Hasło „pomnik” wyzwalało wówczas nieznaną dotąd energię i ofiarność. Z całego kraju spływały na ten cel datki. Był to pierwszy w historii PRL pomnik wzniesiony z autentycznej woli społeczeństwa.

Pomnik Poległych Stoczniowców Plac Solidarności 1, Gdańsk; podczas uroczystości odsłonięcia w 1980 r./ fot. Leszek Biernacki

Pomnik Poległych Stoczniowców, Plac Solidarności 1, Gdańsk; dzisiaj/Zbiory ECS

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dzięki tak dużemu zaangażowaniu społeczeństwa tempo realizacji przedsięwzięcia było imponujące. Oficjalne odsłonięcie nastąpiło trzy miesiące po rozpoczęciu prac, w dziesiątą rocznicę tragicznych wydarzeń, jakie rozegrały się przy Bramie nr 2 Stoczni. Po wprowadzeniu stanu wojennego pomnik był miejscem manifestacji solidarnościowych, stając się symbolem wolnościowych aspiracji Polaków. Na pomniku, oprócz ważnych dla Polaków dat historycznych,  znajduje się fragment wiersza  Który skrzywdziłeś,  autorstwa Czesława Miłosza, laureata nagrody Nobla. Na przestrzeni lat, hołd zabitym składało wielu znamienitych gości, m.in. Papież Jan Paweł II, prezydenci USA Ronald Regan i George Bush oraz premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher.

7. Brama nr 2 Stoczni Gdańskiej

Brama nr 2 jest jednym z wejść prowadzących na teren Stoczni Gdańskiej. W 1967 r. władze komunistyczne PRL nadały Stoczni imię Lenina. Ironia losu sprawiła, że to właśnie robotnicy z tego zakładu rozpoczęli demontaż ustroju, który w teorii obiecywał ludziom wolność i dobrobyt, a w praktyce przyniósł terror, nędzę i zniewolenie. Brama bardzo silnie wpisała się w historię Stoczni. W 1970 r. podczas próby opuszczenia zakładu przed bramą zastrzelono dwóch oraz zraniono jedenastu stoczniowców. Kaski poległych zawieszono na bramie. Od tego momentu brama stała się symbolem grudniowego dramatu oraz miejscem pamięci o ofiarach. Podczas strajków sierpniowych w 1980 r. na Bramie nr 2 zawieszono obraz Matki Boskiej, portret papieża Jana Pawła II, krzyż, flagi i kwiaty. Brama stała się tarczą, która  miała chronić stoczniowców przed atakiem wojska i milicji. Mieszkańcy Trójmiasta, dziennikarze i fotografowie z Polski i świata gromadzili się pod nią nie tylko po to, by dokumentować przebieg strajku, ale także by dodawać otuchy strajkującym stoczniowcom. Bliscy i mieszkańcy miasta dostarczali przez bramę żywność, środki czystości, pieniądze i listy.

Brama nr 2 podczas strajku w 1980 r., ul. Doki 1, Gdańsk

Brama nr 2, dzisiaj , ul. Doki 1, Gdańsk

 

 

 

 

 

 

 

 

Okolica bramy od strony stoczni była też miejscem wspólnych modlitw i mszy świętych odprawianych dla tysięcy osób zgromadzonych po jej obu stronach. Nad bramą wywieszono postulaty strajkujących wypisane na dużych sklejkach. Z tego też miejsca Lech Wałęsa informował zgromadzonych o postępie negocjacji z komisją rządową i o ostatecznym zwycięstwie. Trzy dni po ogłoszeniu stanu wojennego w grudniu 1981 r. na teren stoczni wjechały czołgi, taranując jedno ze skrzydeł Bramy nr 2 i pacyfikujące zakład. W 2009 r. Brama została uhonorowana Znakiem Dziedzictwa Europejskiego. Znak ten przyznawany jest przez Unię Europejską obiektom służącym wzmocnieniu u obywateli europejskich poczucia przynależności do UE, pogłębieniu dialogu międzykulturowego, a także jako uznanie walorów różnorodności krajowej i regionalnej. Tym samym Brama nr 2 zrównana została z obiektami o takim znaczeniu dla historii, kultury i tożsamości europejskiej jak m.in. ateński Akropol czy pałac papieski w Avignon.

 

8. Stocznia Gdańska – wprowadzenie

Teren Stoczni Gdańskiej jest dzisiaj dla Polaków symbolem zmian ustrojowych. W 1980 r. przeciwstawiono sie tu systemowi, który  wszystkim państwom na świecie wydawał się systemem nienaruszalnym.

Anna Walentynowicz, suwnicowa w Stoczni Gdańskiej, działaczka WZZ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dla Polaków już w 1970 r. Stocznia Gdańska stała się symbolem oporu i walki robotników o własne prawa. Wydarzenia grudniowe w Gdańsku i Gdyni rozpoczęły proces zmian w świadomości społecznej, były wstępem do odzyskania przez Polskę niepodległości w 1989 r. Strajk w Stoczni Gdańskiej w swej pierwszej odsłonie miał charakter ekonomiczny. Po 3 dniach przekształcił się w strajk solidarnościowy. Był ogólnopolskim protestem społeczeństwa przeciw panującemu w Polsce systemowi komunistycznemu. Jego bezpośrednią przyczyną było zwolnienie z pracy Anny Walentynowicz, na krótko przed osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego. Rzeczywistym powodem tego zwolnienia było jej zaangażowanie w działalność opozycyjną.

 

9. Sala BHP

Sala BHP, jej wnętrze podczas obrad delegatów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w sierpniu 1980 r. Fot. Stanisław Składanowski

Budynek Sali BHP /Zbiory ECS

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Po II wojnie światowej budynek zaadaptowano na potrzeby szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników Stoczni Gdańskiej im. Lenina. W 1979 r. w części budynku utworzono salę konferencyjną, a niektóre sale przeznaczono na potrzeby muzeum zakładowego Stoczni. Podczas wielkiego strajku „Solidarności” w Sali BHP odbywały się negocjacje Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego z przedstawicielami rządu PRL.

31 sierpnia 1980 r. w Sali BHP podpisano porozumienia kończące trwający ponad dwa tygodnie strajk okupacyjny. Przedstawiciele rządu PRL oraz przedstawiciele strajkujących z Lechem Wałęsą na czele podpisali dokument, który przypieczętował zwycięstwo stoczniowców i całego społeczeństwa polskiego. Powstanie w Polsce wolnych związków zawodowych „Solidarność” stało się katalizatorem przemian w całej Europie Środkowo-Wschodniej. Budynek nazywany Salą BHP został wpisany do rejestru zabytków 6 grudnia 1999 r.

 

10. Warsztat Wałęsy

Stoczniowy warsztat, w którym niegdyś pracował Lech Wałęsa, w ostatnich latach wykorzystywany był jako narzędziownia. W 2010 r. przywrócono mu pierwotną funkcję, oddając do użytku publicznego jako symboliczny warsztat upamiętniający pracę Lecha Wałęsy w Stoczni Gdańskiej. Na środku pomieszczenia stoi wózek elektryczny, przy ścianach zrekonstruowano stoły robotnicze z metalowymi szufladami oraz szafkę na ubrania. Na blacie roboczym rozłożone zostały narzędzia, którymi Lech Wałęsa posługiwał się na co dzień. Jeden ze stołów stoczniowych znajdujących się w warsztacie został przekazany do Muzeum Nobla w Sztokholmie, wzbogacając tamtejszą wystawę o eksponat nawiązujący do postaci Lecha Wałęsy, laureata pokojowej nagrody Nobla z 1983 r.

 

11. Europejskie Centrum Solidarności

Europejskie Centrum Solidarności łączy pokolenia, uczy, jak myśleć i działać solidarnie. To miejsce otwarte dla wszystkich, przestrzeń publiczna skłaniająca do refleksji nad wolnością, pokojem i solidarnością. Z zewnątrz – oryginalnie zaprojektowany budynek, doskonale komponujący się ze stoczniową architekturą, wewnątrz serce budynku, czyli  wystawa stała , ogród zimowy, audytorium, biblioteka, sale warsztatowe, archiwum, mediateka, wydział zabaw dla dzieci, siedziby gdańskich organizacji pozarządowych, biuro Lecha Wałęsy  Cenne archiwalia i pamiątki prezentowane w ECS to m.in. Tablice 21 Postulatów wiszące podczas strajku w Sierpniu ’80 na bramie stoczniowej, wpisane na listę UNESCO „Pamięć świata”. Wystawa zachwyca też najnowszymi rozwiązaniami technologicznymi, wśród których znajdują się m.in. oryginalna suwnica stoczniowa przekształcona w kabinę projekcyjną. ECS czynne jest 7 dni w tygodniu, od października do kwietnia w godzinach 10–18. W sezonie otwarte jest dwie godziny dłużej. Zwiedzający mają do dyspozycji audioprzewodniki w siedmiu wersjach językowych. W budynku znajduje się ogród zimowy, a z tarasu widokowego na dachu ECS rozpościera się widok na tereny dawnej Stoczni Gdańskiej oraz panoramę Starego i Głównego Miasta w Gdańsku. Poza wystawą stałą w ECS prezentowane są również wystawy czasowe.

Budynek Europejskiego Centrum Solidarności, Plac Solidarności, Gdańsk / Zbiory ECS

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pomorska Teka Edukacyjna

creative

Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska (CC BY-NC-ND 3.0 PL)
Więcej informacji tutaj.

Pomorska Teka Edukacyjna traktowana jest jako kompletny zbiór, przedziały czasowe (1939-1945; 1946-1969; 1970-1990) są zamkniętymi utworami i każde dodatkowe użycie poszczególnych elementów strony (np. zdjęć) wymaga odrębnej pisemnej zgody.

Znajdz-nas-na-facebooku